Kąpiele leśne to nasz sprzymierzeniec w walce z licznymi dolegliwościami. Regularnie stosowane, są świetnym sposobem na profilaktykę oraz wsparcie w leczeniu – choć nie należy ich traktować jako kompletnej terapii. Wśród osób, które mogą skorzystać na shinrin-yoku, są również diabetycy. W jaki konkretnie sposób kąpiele leśne pomagają na cukrzycę a kiedy mogą zaszkodzić? Sprawdź i mądrze korzystaj z mocy lasu!

Cukrzyca – co to takiego? Typy cukrzycy
Dla przypomnienia przestawmy sprawczynię całego zamieszania, czyli cukrzycę. To przewlekła choroba metaboliczna, której głównym symptomem jest stale podwyższony poziom glukozy we krwi. Stan ten odbija się na całym organizmie – niespożytkowany cukier uszkadza nerwy, naczynia krwionośne, nerki i oczy, a przy braku kontroli może prowadzić do śmiertelnie niebezpiecznych powikłań.
Warto przy tym odróżnić dwa podstawowe warianty cukrzycy. A zaczniemy nie od początku, tylko od najpopularniejszego, czyli od cukrzycy typu 2 – insulinoniezależnej. Zaliczana jest ona do chorób cywilizacyjnych – co oznacza, że w skali całego świata zapada na nią bardzo wiele osób. Tylko w Polsce mamy już niemal 3 miliony zdiagnozowanych diabetyków! W tym wariancie trzustka produkuje insulinę, ale tkanki wykazują ograniczoną odpowiedź na ten hormon. Tak powstaje błędne koło: trzustka chce zbić poziom glukozy, więc pracuje jeszcze intensywniej, co prowadzi do jej przeciążenia i stopniowego spadku wydolności komórek beta – a to powoduje wzrost glikemii, i tak dalej. Wśród czynników ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2 są m.in. zbyt duża masa ciała oraz mała aktywność fizyczna, ale to nie oznacza wcale, że diabetycy chorują z własnej winy. Mechanizm powstawania zaburzenia jest bardzo złożony i ostatnim, co pomoże choremu, jest jego stygmatyzacja.
Choć cukrzyca typu 1 może się manifestować podobnie, to mechanizm jej powstawania jest zupełnie odmienny. W tej chorobie autoimmunologicznej to własny organizm niszczy komórki trzustki – do tego stopnia, że pacjent jest uzależniony od podawania sobie syntetycznego hormonu.
Poza tymi dwoma istnieje więcej typów cukrzycy, w tym cukrzyca ciążowa, groźna dla kobiety i dla płodu – ale w tym tekście skupimy się na metabolicznej cukrzycy typu 2.
Mniejszy stres = niższa glikemia
Jedną z podstawowych korzyści kąpieli leśnych jest udowodniona redukcja stresu – zarówno tu i teraz, w trakcie trwania kąpieli, jak i długofalowo, jeśli praktykujesz shinrin-yoku regularnie. A co to ma wspólnego z cukrzycą? Po pierwsze – spokojnej głowie łatwiej poradzić sobie z każdą chorobą, która przecież sama w sobie jest źródłem lęku i niepokoju. Ale w tym przypadku mówimy o jeszcze istotniejszym mechanizmie: tak się składa, że stres jest jednym z czynników podnoszących glikemię. Spokojna głowa oznacza zatem bardziej wyrównaną krzywą cukrową.
Nie oznacza to jednak spadku glikemii o tyle a tyle po pierwszej i tyle a tyle po każdej kolejnej kąpieli leśnej. Hormony i psychika to bardzo delikatne mechanizmy, które u każdego działają nieco inaczej i wymagają indywidualnego dostrojenia. Na pewno warto spróbować i przekonać się osobiście.
Ciśnienie i tętno w normie
Kolejnymi parametrami ulegającymi subtelnemu obniżeniu dzięki kąpielom leśnym, są ciśnienie i tętno. Warto mieć na uwadze, że nie są to spadki spektakularne i shinrin-yoku zdecydowanie nie jest metodą odpowiednią do interwencji w sytuacji kryzysowej. Tutaj liczy się regularność – im częściej korzystamy z kąpieli leśnych, tym lepiej nasz organizm uczy się odpowiedzi na stres. Zachowujemy spokój, nie ulegamy tak łatwo lękom, wzrasta nasza rezyliencja – wszystko to odbija się pozytywnie na wartościach ciśnienia i tętna.
Dla cukrzyków to zagadnienie jest o tyle ważne, że z uwagi na niszczycielską moc glukozy podróżującej krwioobiegiem, są oni bardziej narażeni na wystąpienie powikłań sercowo-naczyniowych, a pośrednio – uszkodzenia nerek.
Aktywność fizyczna a wrażliwość na insulinę
Kąpiele leśne nie są sportem – nie liczy się ani tempo, ani pokonany dystans. Ich celem jest osiągnięcie świadomości i uważności, a nie przygotowanie się do maratonu. A jednak nawet spokojny spacer i minimalistyczne ćwiczenia ruchowe, są przecież aktywnością fizyczną. Z punktu widzenia cukrzyka jest to doskonała wiadomość!
Mięśnie podczas pracy pobierają glukozę bezpośrednio z krwioobiegu, bez konieczności angażowania w całą transakcję insuliny. Dzieje się to nawet przy bardzo spokojnych ruchach, zwłaszcza jeśli zaangażowane są duże mięśnie – takiej jak uda czy pośladki. Na dodatek jest to forma aktywności odpowiednia również dla osób z chorobą otyłościową, które powinny szczególnie uważać, dobierając sport do swoich szczególnych potrzeb – a zbyt wysoka masa ciała i cukrzyca typu 2 często idą w parze.
Czy kąpiele leśne mogą zaszkodzić cukrzykowi?
Czy na tym pięknym obrazie są jakieś pęknięcia? Może się tak zdarzyć, ale jeśli już, to najczęściej z naszej własnej winy.
Przede wszystkim należy pamiętać, że kąpiele leśne nie zastępują farmakoterapii. Absolutnie nie wolno samodzielnie odstawiać leków, licząc wyłącznie na uzdrawiającą moc lasu. Każdą modyfikację terapii trzeba bezwzględnie uzgodnić z lekarzem prowadzącym.
Poza tym kąpiele leśne należą do wyjątkowo bezpiecznych, choć warto mieć na uwadze kilka kwestii istotnych dla cukrzyka, który decyduje się uprawiać shinrin-yoku:
- Aktywność fizyczna zwiększa ryzyko hipoglikemii. Dotyczy to zwłaszcza cukrzycy typu 1, ale i przy typie 2 może się zdarzyć. Na wszelki wypadek miej przy sobie wysokocukrową przekąskę.
- Odwrotna sytuacja też powinna nas powstrzymać przed aktywnością fizyczną, nawet tak łagodną jak kąpiele leśne. I raz jeszcze dotyczy to zwłaszcza osób z cukrzycą typu 1. U nich hiperglikemia może wynikać z niemożności skorzystania z glukozy obecnej we krwi. Organizm zaczyna wówczas gwałtownie rozkładać tłuszcz, szukając alternatywnych źródeł energii. Tak powstają ciała ketonowe. W normalnych warunkach nie prowadzi to do niczego złego, ale przy zaburzeniu metabolizmu także i one nie są efektywnie przetwarzane. Ich kwasowy charakter prowadzi do zakwaszenia organizmu, nazywanego kwasicą ketonową, która jest groźna dla życia. Wysiłek w tym stanie może jeszcze pogłębiać zaburzenia. To czas na wizytę na pogotowiu, nie na spacer.
- Również mocno podwyższone ciśnienie i tętno stanowią przeciwwskazanie do aktywności fizycznej, która co prawda w dłuższej perspektywie obniża oba te parametry, ale w momencie wysiłku jeszcze je podnosi.
- Osoby z neuropatią, w tym ze stopą cukrzycową, muszą zwrócić szczególną uwagę na wygodne obuwie, skarpetki i ubranie, które nie będą powodować podrażnień albo zbyt mocno uciskać tkanek.
Cukrzyca a kąpiele leśne – najczęściej zadawane pytania
Czy kąpiele leśne obniżają poziom cukru we krwi?
Kąpiele leśne mogą zmniejszać poziom glukozy we krwi, ponieważ pracujące mięśnie pobierają ją z krwiobiegu a aktywność fizyczna poprawia wrażliwość organizmu na insulinę.
Czy spacer po lesie jest dobry dla osób z cukrzycą typu 2?
Tak. Jeśli stan zdrowia na to pozwala, spacer po lesie jest formą aktywności fizycznej, która może poprawiać kontrolę glikemii i wrażliwość na insulinę.
Czy stres może podnosić poziom cukru we krwi?
Tak. Hormony takie jak adrenalina i kortyzol, mogą zwiększać uwalnianie glukozy przez wątrobę i utrudniać jej kontrolę.
Czy kąpiele leśne mogą wyleczyć cukrzycę typu 2?
Nie. Nie ma wiarygodnych dowodów, że kąpiele leśne leczą cukrzycę lub cofają ją. Regularna aktywność fizyczna, odpowiednie żywienie i leczenie mogą poprawić kontrolę choroby, a u części osób doprowadzić do remisji objawów cukrzycy typu 2. Remisja nie oznacza jednak trwałego wyleczenia.
Czy kąpiele leśne obniżają ciśnienie u diabetyków?
Kontakt z naturą i spokojny spacer mogą krótkotrwale jak i długoterminowo obniżać ciśnienie tętnicze, ale wielkość efektu jest różna i nie można zagwarantować go każdej osobie z cukrzycą. Kąpiele leśne nie zastępują leków na nadciśnienie.
Czy spacer po posiłku pomaga obniżyć cukier?
Tak. Lekka lub umiarkowana aktywność po posiłku może ograniczyć poposiłkowy wzrost glikemii. Wpływ zależy m.in. od czasu trwania i intensywności ruchu, rodzaju posiłku oraz stosowanego leczenia.
Czy osoba z cukrzycą może iść do lasu przy wysokim poziomie cukru?
To zależy od przyczyny i samopoczucia. Sama podwyższona glikemia nie zawsze wyklucza lekki spacer. Jeśli jednak występują ciała ketonowe, nudności, wymioty, ból brzucha, odwodnienie lub szybki, głęboki oddech, należy zrezygnować z wysiłku i pilnie udać się na pogotowie. Przy podejrzeniu kwasicy ketonowej potrzebna jest natychmiastowa pomoc.
Czy spacer może wywołać hipoglikemię?
Tak. Aktywność fizyczna może obniżyć glikemię podczas spaceru i przez kolejne godziny. Ryzyko jest szczególnie istotne u osób stosujących insulinę lub niektóre leki zwiększające wydzielanie insuliny, np. pochodne sulfonylomocznika. Warto mieć przy sobie szybko przyswajalne węglowodany i monitorować glikemię zgodnie z indywidualnymi zaleceniami.
Czy osoby ze stopą cukrzycową mogą korzystać z kąpieli leśnych?
To zależy od stanu stóp i stopnia zaawansowania powikłań. Neuropatia może ograniczać odczuwanie bólu, przez co otarcia i urazy pozostają niezauważone. Osoby z owrzodzeniami, aktywnymi ranami lub istotnymi zaburzeniami czucia, powinny ustalić z lekarzem bezpieczną formę aktywności i zadbać o ochronę stóp.
